Matematika bertsotan

Matematikara hurbiltzeko bide berri bat marrazten hasia da: bertsolaritza. Hemen, bide horretan kontramaistra dabilen Jone Uria, 2016ko abuztuaren 14ean Zornotzan Matematikari kantatzen, 2+2 ez direla beti 4 aitzaki, horren seinale:

https://goo.gl/1agHFD 

Bi hilabete beranduago 2016ko urriaren 15ean, ailatu zitzaigun oiartzunen bat edo beste baina ez genion erreparatu, "Bertsoak eta matematika uztartuz Donostian" saioa burutu zen. Han aritu ziren Andoni Egaña, Igor Elortza, Maialen Lujanbio eta Aitor Sarriegi Jone Uriak jarritako puntuari erantzuten. Saio horretako bertsoaldirik onenak ikus ditzakegu Bertsoak.eus atarian eta baliabide didaktiko giza erabili gure geletan.

• Denak. Hasierako agurrak
• Denak. Puntutan librean
• Igor Elortza. Distantziaren arauak
• Igor Elortza eta Andoni Egaña. Matematikarien estereotipoak
• Maialen Lujanbio. Norantza bakarreko funtzioak
• Igor Elortza eta Aitor Sarriegi. Argudiaketa matematikoak
• Maialen Lujanbio eta Andoni Egaña. Definizio matematikoak
• Denak. Axiomak

2014ko abuztuaren 25ean Amets Arzallus, Sustrai Colina eta Maialen Lujanbiok Matematika gaiari eutsi zioten txantxetan Problemen ebazpena aitzaki: diagonalak, erpinak, karratuak, triangeluak... eta euren bibentzia gazi-gozoak matematika inguruan airean:

https://goo.gl/P25v9n

Wikipedia Hezkuntzarako 1000 artikulu sustatzeko ekimen baten testuinguruan Jone Uria hasi da kontzeptu matematikoak azaltzen kantuz, Bertsomate izendatutako aukera paregabearekin Matematika bertsotan ikasteko bide berriak eskeiniz . Hona hemen orain arte kantatutako kontzeptuak:

• Mediana
• Moda
• Permutazioak
• Progresio aritmetikoa eta geometrikoa
• Simetria
• Zenbaki arrazionalak
• Zenbaki arruntak
• Zenbaki irrazionalak
• Zenbaki konplexuak
• Zenbaki motak
• Zenbaki osoak
• Zirkunferentzia

Hezkuntza gaia jorratzen duten bertsoaldiak ugari dira eta hona hemen Bertsoak.eus atarian topa daitekeen zenbait:

• Zenbakiak. Karrika eta Gaztelumendi 2012-01-28 Donostia
• Zientziak eta letrak Maialen Lujanbio eta Jone Uria 2016-09-24 Bilbo
• Teknologiak eman eta kendu Sarriegi, Iturriaga, Enbeitia eta Arzallus 2011-10-20 Bilbo
• Whatsappean Egaña, Maia, Fredi eta Lujanbio 2015-07-08 Getxo
• Irakasleak Sustrai Colina, Maialen Lujanbio eta Aitor Sarriegi 2017-01-28 Baiona
• Ikasle-irakasleak parrandan Maialen Akizu (Ametsak eta Ezagutzen zaitut)  eta Jon Martin 2016-08-25 Bilbo
• Igoa irakasleak Iturrioz ikasleari mugikorra kendu dio 2014-04-12 Gabiria

Datorren ikasturtean eta PrestGaran, Hezkuntza Sailaren irakasleen prestakuntzarako programa barruan, Matematika eta bertsolaritza izeneko ikastaro bat eskeiniko da: Matematika eta bertsoak gustukoak ditugunok elkartzeko gunea izan dadila eta bertsoak eta matematika eskoletan uztartzeko bultzada.  

Azkeneko boladan gaztelerazko Cero poema-kanta hau famatua egin da:

Eta ingelesez kanta-poema That´s mathematics ere Matematikari zuzentzen zaio:

1001 baina 10 001

1001 baina 10 001

Euskaltzaindiak Matematikako oinarrizko lexiko teknikoa sareratu du

Euskaltzaindiak Matematikako oinarrizko lexiko teknikoa sareratu du

AL-KHWARISMI Egutegi Matematikoa euskaratzen elkarrekin

Al-Kwarizmi elkartearen logoa

Problemen ebazpena da matematikaren muina aspalditik  eta asko dira hura zabaltzeko eta indartzeko plazaratutako ekimenak. Ezagunenetakoa dugu Valentziako Al-Khwarismi Matematika-Irakasleen Elkarteak urtero argitaratutako Egutegi Matematikoa. Bertan, ikasturteko egun bakoitzeko problema bat topa dezakegu eta gure ikasleekin lantzeko aukera ederra eta erraza izan daiteke. bai Olinpiada Matematikorako treba daitezen bai problemen ebazpenarekin zaletu. Problemak Bigarren Hezkuntzarako dira bai DBH zein batxilergorako.

Gure artean askotan entzun dugu zaila dela problemak lantzeko materiala euskaraz topatzea. Noizbait, 10 baliabide euskaraz Problemen Ebazpena geletan lantzeko, bilketan aritu gara eta bi sitetan bildu  LH zein BHrako baliabideak euskaraz zein orokorrean.

Oraingoan berriz Egutegi Matematikoa LANKIDETZAN itzultzeko proposamenarekin gatozkizue. G+ Matematika #Matesarea komunitatean proposatu zen sarrera honetan. Hasi gara dagoeneko eta aste bateko problemak itzultzera gonbidatzen zaitugu,  bukaeran elkarrekin osatutako baliabidea osa dezagun. Erreza da eta ordu laurdeneko kontua izango da. Horretarako zera egin beharko duzu:

1.- Al-Kwarizmi Egutegi Matematikoa 2015-2016 Informazio Orokorra dokumentuan libre dagoen lehenengo astean zure izen-abizenak eta emaila idatzi eta,

2.- Dagokion hilean zure astea itzuli: Iraila, Urria, Azaroa, Abendua, Urtarrila, Otsaila, Martxoa, Apirila, Maiatza eta Ekaina.

ANIMA ZAITEZ ETA EMAN ZURE IKASLEEI EGUNERO

PROBLEMA BAT EUSKERAZ LANTZEKO AUKERA 

Zenbakien esannahia hizkuntzen eboluzioan

http://guremate.blogspot.com.es

Gure lagun Martin Rezolak helarazi digun EIZIEk SENEZ aldizkarian argitaratutako artikulu batean  Elena Martínez Rubiok, Frankfurreko Euskara Irakurleak, Jost Gippert, euskararen sustatzailea Alemanian elkarrizketatzen du. Bertatik honako testu hau aukeratu dugu, zenbakien esannahia hizkuntzen eboluzioan aipatzen duena, hain zuzen ere:
___________
....
Ikerlan bat baduzu dado-joko turkiar-persiar batean erabiltzen diren zenbakiei buruz. Bertan diozunez, hizkuntza-zientzia historikoak argi frogatu du oinarrizko zenbakiak hizkuntza baten estratu zaharrenekoak direla. Beraz, zenbakiak bereziki lagungarriak edo baliagarriak dira ikerketa konparatzaileetan?

Bai, zenbakiak oso zaharrak izaten dira hizkuntza guztietan. Hizkuntza batek zenbakiak mailegatzea ez da batere ohikoa, ez behintzat bat edo bitik hamar artekoak. Funtsezko arrazoi bat egon behar da zenbaki zaharrak mailegatuen bidez ordezkatzeko. Hizkuntza guztiek daukate beren zenbatzeko sistema eta behin bat izanez gero, zertarako aldatu? Zenbatu nahi den gauza bera ere mailegatu ez baldin bada. Esaterako: ardien hazkuntza auzoengandik ikasi edo bereganatu dutenek, baliteke ardiak zenbatzeko auzokoen zenbakiak erabiltzea, baina horretarako bakarrik. Fenomeno hau zenbait hizkuntzatan ikus daiteke. Batzuetan, bi sistema paralelo ditugu batera. Japonen adibidez, bi sistema erabat desberdin dute, txinatarra eta japoniarra.

Zenbakiak, oro har, oso egonkorrak dira. Oinarrizko zenbakiei buruz ari gara. Bestalde, zenbait kulturek kopuru handiak zenbatzeko zenbakirik ez daukate, bertan kopuru handitan kontatu litekeen ezer ez dagoelako. Beraz, zenbakiek bizimodu eta tokian tokiko beharrekin zerikusia dutela esan dezakegu.

Zenbakiak gotorleku kontserbatzaile bat direla jakinik, zenbakietara jotzen dugu guk baliagarri zaigun beste ezer ez dugunean topatzen, zenbakiek konparaketak egiteko abiapuntu on bat eskaini dezaketelakoan. Elkarrengandik urrun-urrun zeuden hizkuntza indoeuroparrak aztertu izan ditut nik, ia antzeko ezer ez zutenak, zenbakietan ezaugarri morfologiko jakin batzuk aurkituz halere.

Sistema hogeitarra hamartarra baino zaharragoa al da?

Ez du beti zertan izan. Indoeuropar hizkuntzek hamartarra zuten duela 7.000 urte, hau ez da gutxi. Baina zenbait hizkuntza indoeuroparrek hogeitarra bereganatu zuten. Substratuarengatik,
segur aski. Hizkuntza zeltak kasu, gaurko frantsesean arrastoa utzi dutenak. Danieraz ere badago hogeitar sistema. Zer fenomeno dugu hemen? Sistema hogeitarraren hondar horiek direla-eta, badirudi hogeitar sistema Atlantikoko kostaldean egon zela zabaldua. Beraz, litekeena da bertan hogeitarra erabili izana, indoeuroparrak iritsi baino lehen. Eta, segur aski, euskara edo euskarekin zerikusia zuten hizkuntzak egingo zirela bertan.

Edonola ere, denetarik dugu munduan zenbakiei dagokienez. Batzuk hamartar sistematik hogeitarrera aldatu, beste batzuk ordea alderantzizko bidea egin dute. Kaukason denetarik dago, egon ere. Nire ustez, bi sistemak dira naturalak: azken batez, hamar atzamar dugu, eta atzekoz aldera ere erabil ditzakegu behin hamar zenbatuz gero, hogeiraino iristeko. Bada oraindik horrela egiten duenik, atzamarrak erabiliz. Seitar edo hamabitar sistemak ere ez dira ahaztu behar, sistema honek atzamarrekin zerikusirik ez badu ere, egutegiarekin baizik. Alemanez dozena bat esaten da maiz oraindik, hamabi esan beharrean. Kontatzeko eran ilargiaren aldiak ditugu hemen abiapuntu, eta urteak dauzkan hilabeteak. Ondorioz, zera baieztatu daiteke: eskuarki sistema hamartarrak beste sistemak bazterreratzen joan direla. Esan beharra dago, euskarak oso ondo gordea duela bere sistema. Beste hizkuntzetan, eragin desberdinenei zor zaizkien askoz nahasketa eta konbinaketa gehiago topa daitezke.
...